اين نظام تشويق كرد . در همين برهه است كه مىبينيم در گوشه‌اى از كشور مردم انقلاب كرده و حاكم را خلع مىكنند و با يكى از علويّان دست بيعت مىدهند . مهم‌ترين و بزرگ‌ترين اين انقلابها جنبش ابو السرايا در كوفه بود كه از سوى كسى به نام السرى بن منصور رهبرى مىشد . وى پرچم زعامت را براى يكى از فرزندان امام حسن مجتبى به نام محمّد بن ابراهيم بن اسماعيل به اهتزاز در آورده بود . اين انقلاب فراگير شد و شعاع آن تا كوفه و واسط و بصره و حجاز و يمن امتداد يافت . سپاهيان بنى عبّاس به رويارويى با اين انقلاب پرداختند . نبردهاى سخت و خونينى در گرفت و سرانجام عبّاسيّان با حيله و نيرنگ توانستند آتش اين انقلاب را فروبنشانند . « 1 » در مكّه ، محمّد فرزند امام جعفر صادق عليه السلام قيام كرد ، برخى با وى به نام خليفه بيعت كردند و او را اميرالمؤمنين خواندند . انقلابهاى ديگرى هم در شام و مغرب روىداد كه خود نشانگر تزلزل اوضاع بود تا آنجا كه مردم به مأمون بيعت نمىكردند ، تا او پس از جنگهاى متعدد كه موجب كشتار صدها هزار مسلمان گرديد پايه‌هاى حكومت خود را محكم نموده به بغداد بازگشت . چنان كه پيشتر هم گفتيم ويژگى عصر مأمون رشد جريانهاى فكرى بيگانه‌اى بود كه به هدف متزلزل كردن نظام فرهنگى امّت ، در جامعه

--> ( 1 ) - التاريخ الاسلامى . . دروس و عبر ( نگارنده ) ، ص 290 - 296 .